Zer neurri dago EAEn etxebizitza eskuratzea errazteko eta etxegabetzeak ekiditeko?

Euskal Autonomia Erkidegoan (EAE), epaitegiek 213 kaleratze onartu dituzte aurtengo lehen hiruhilekoan, 2025eko aldi berean baino % 17,1 gutxiago (257). Horietatik 195 Hiri Errentamenduen Legearen prozeduren bidez egin ziren, hau da, alokairua ez ordaintzeagatik; 13, hipoteka ez ordaintzeagatik, eta 5, beste arrazoi batzuengatik, Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak emandako datuen arabera. Beraz, judizializatutako kaleratzeen % 91,5 alokairutik eratorritakoak dira.

Horrez gain, Eusko Jaurlaritzaren sozietate publikoek kudeatutako babestuko alokairuan zeuden 55 familia kaleratu dituzte (14, Araban; 27, Bizkaian; eta 14, Gipuzkoan), eta 71, berriz, 2025ean.

Datu horiekin, 2026ko urtarriletik martxora bitartean kaleratze-tasa handiena izan duen Estatuko laugarren autonomia-erkidegoa da EAE (12,5 etxegabetze 100.000 biztanleko, Valentzia (13,7), Murtzia (12,5) eta Kataluniaren (11,3) atzetik.

Hipotekaren ondoriozko kaleratzeei dagokienez, EAEk Estatuko tasarik txikienetakoa du (0,6); Balear Uharteek (0,2), Nafarroak (0,3) eta Aragoik (0,4) dute tasa txikiagoa. Aldiz, alokairua ez ordaintzeagatik kaleratze gehien izan dituen bigarren erkidegoa da (8,7), Valentziak gaindituta (9,5).

Eragin hori arintzeko eta ohiko etxebizitzarako eskubidea bermatzeko, EAEko erakundeek bitartekaritzarako, gizarte-babeserako eta laguntza ekonomikoetarako hainbat tresna kudeatzen dituzte.

Bizitoki-neurriak eta -alternatibak

• Birkokatze publikoa. Udalek etxebizitza publikoaren ezohiko esleipena eska dezakete, eta zuzeneko esleipena dute kolektibo kalteberek. Indarkeria matxistaren biktimek lehentasunezko kupoa eta zuzeneko esleipena dute. Gainera, arrazoi ekonomikoengatik etxebizitza babestua galtzen duenak lehentasuna du Bizigune eta ASAP babestutako alokairuko programetan, besteak beste.
• Hipoteka-bitartekaritza. Justizia Sailaren zerbitzu bat da, ohiko etxebizitzaren hipoteka ordaindu ezin dutenentzat (erosketa-balioa 350.000 eurotik beherakoa denean), bankuarekin zuzenean negoziaketak porrot egin ondoren.
• Bizilagun. Eusko Jaurlaritzaren bitartekaritza-zerbitzu publikoa da, errentamendu-kontratuetan maizterren eta jabeen arteko adiskidetasun akordioak lortzeko esku hartzen duena.
• Etxebizitza sozialaren funtsa. Aldi baterako eta larrialdiko ostatu-sarea da, toki-erakundeekin eta bizitoki-plataformekin egindako hitzarmenen bidez kudeatuta dagoena, bazterkeria-egoeran dauden edo ohiko etxebizitza galdu duten pertsonak birkokatzeko.

Etxebizitza eskuratzeko laguntzak eta neurriak

Alokairua

• Alokairuko etxebizitza babestua (Etxebide/Alokabide). Izen-emate eta zozketa bidez esleitzen da.
• Bizigune eta ASAP programak.
  • Bizigune. Hutsik dauden etxebizitza libreak hartzen ditu, eta higiezina Alokabideri lagatzen dio, jabetzarako bermeekin. Etxebideko eskatzaileei alokatzen zaie, errenta haien diru-sarreretara egokituz (% 30eko mugarekin).
  • ASAP. Partikularren arteko zuzeneko alokairua sustatzen da, errenta mugatuen truke, eta errentatzaileari kobrantza-bermeak eta bestelakoak eskaintzen zaizkio.
• Gaztelagun. Alokairurako laguntza da, 18 eta 35 urte bitarteko gazteentzat. Alokairuaren hileko zati bat ordaintzeko bideratzen da (gehienez 300 euro hilean). Urtean 30.000 euro arteko diru-sarrerak onartzen ditu (banakako zergetan), gelen alokairua eta azpierrentamenduak estaltzen ditu, eta 900 eurora arteko errentamendu-muga finkoak ditu hiriburuetan.
• Emantzipa. Emantzipazio-prozesua hasi edo baduten 23 eta 29 urte bitarteko gazteei 300 euroko zuzeneko prestazioa ematen dio hilean, gehienez 24 hilabetez (bai alokairuan, bai hipoteka bidezko erosketan). Eskaera egiteko epea 2026ko azaroaren 30era arte dago zabalik, eta gutxieneko eta gehieneko diru-sarreren mugak ditu.
• Gizarte Larrialdietarako Laguntzak (GLL). Udalek kudeatzen dituzten aldizkakoak ez diren prestazioak dira, etxebizitza eta alokairuko gastu espezifikoak ordaintzeko premia-egoeretan.
• Etxebizitzarako Prestazio Ekonomikoa (EPE). Merkatu libreko, azpierrentamenduko eta logelakako alokairua ordaintzen laguntzeko etxebizitzarako eskubide subjektiboa aitortzearekin lotutako laguntza da, betiere diru-sarreren balditza betetzen bada, eta Etxebiden izena emanda izan behar da.
• Alokairuaren prezioaren mugak. Erreferentziako prezioen indizeak argitaratu ondoren, EAEk ofizialki bizitegi-merkatu tentsionatuko eremu izendatutako udalerrietan aplikatzen du errenten muga.

Erosketa

• Jabetzako etxebizitza babestua (Etxebide). Izen-emate eta zozketa bidez esleitzen da.
• Eusko Jaurlaritzaren mailegu kualifikatuak. Eusko Jaurlaritzak mailegu kualifikatuak eskaintzen ditu, babes ofizialeko etxebizitzaren tasazio-balioaren % 80raino finantzatzen dutenak (itzuli beharrik gabeko dirulaguntzak jasotzeko aukerarekin, diru-sarreren mailaren arabera), bai eta abal publikoen programa ere, hipotekaren % 20raino estaltzeko lehen etxebizitza erosteko.
• Emantzipa. 300 euroko hileko laguntza, hipoteka ordaindu behar duten gazte emantzipatuentzat.

Zerga-pizgarriak

Zuzeneko laguntzei foru-aldundiek kudeatzen dituzten PFEZaren kenkariak gehitu behar zaizkie.

• Alokatzen duen jabeak, oro har, % 30eko hobaria du, eta ehuneko hori % 70era igo daiteke etxebizitza tentsionatutako eremuren batean badago eta bere errentak erreferentziazko indizeak errespetatzen baditu.
• Maizterrak % 20eko hobaria du oro har, eta 36 urtetik beherakoek, mendeko pertsonek eta abarrek % 35ekoa dute.
• Ohiko etxebizitza bat erosten duenak % 18ko kenkaria du modu orokorrean, eta % 23koa 36 urtetik beherakoa bada. Kasu horretan, 68.000 eurotik gorako errentak pizgarri horietatik kanpo geratzen dira.
• Ohiko etxebizitza erosteko familia-dohaintzen kasuan, 30.000 euro arte zergak ordaintzetik salbuetsita daude.

Presio fiskala etxebizitza hutsen gainean

Hainbat udalek OHZ erabiltzen dute edo kanon bat aplikatzen dute etxebizitza hutsak merkatura atera daitezen bultzatzeko:

• Donostiak % 150eko errekargua aplikatzen dio OHZri, Gipuzkoako foru-araudiak baimentzen duen gehienekoa.
• Bilbok % 75eko errekargua eta % 99ko hobaria onartu ditu Biziguneren bidez alokairuan jartzen diren etxebizitzetarako. Gainera, 2027an metro koadroko 10 euroko kanona aplikatzen hasiko da etxebizitza hutsetan.
• Gasteizek % 50eko errekargua aurreikusi du.
• Azpeitia izan zen etxebizitza hutsari metro koadroko 10 euroko kanona aplikatzen hasi zen lehen euskal udalerria, 2015ean.