'San Juan' baleontzia Pasaiako badian da jada, historia egiteko prest
Oraindik ez dute lan guztia amaitu, mastak, oihalak eta beste xehetasun batzuk falta baitira. Asmoa da 2027an Kanadarantz abiatzea, euskaldunek bere garaian egiten zuten modura.
San Juan ontziak, XVI. mendeko euskal baleontziaren erreplikak, aro berri bati ekin dio ostiral honetan uretan, lehorreko eraikuntza fasea amaitu ostean, nazioarteko itsas ondarearentzat mugarri bat ezarriz. Ekitaldi instituzional hunkigarria Pasaiako Albaola Itsas Kultur Faktorian hasi da, Errenteriako Zaria Abesbatzaren musika koralarekin eta Aitor Mendiluze, Amets Arzallus eta Maialen Lujanbioren bertsoekin. Jon Maiak eta Maitena Salinasek aurkeztu dute ekitaldia.
Proiektuak giza azpiegitura zabala eskatu du, ia desagertuta dauden lanbideak berraktibatzeko gai izan dena (hala nola erriberako aroztegia, errementaritza, belategia edo kordeleria), eta publikoaren aurrean garatu da, ikerketarako, dibulgaziorako eta ezagutza transmititzeko espazio bizian. Erreplika honen eraikuntzak ontzigintza tradizionala eta berpizkundeko euskal itsas teknologiaren ikerketa zorrotza uztartzen ditu.
Imanol Pradales lehendakariak nabarmendu duenez, ontzi batetik haratago, gure historiaren sustraietatik begiratzen dion artelana da: "Izan ginena, garena eta izaten jarraitu nahi duguna sinbolizatzen duen herri-proiektua da". Era berean, azpimarratu du euskaldunak aitzindariak izan zirela "itsasontzien eraikuntzaren eta baleen ehizaren inguruan industria oso bat garatzeko". "Horixe izan zen gure espezializazio-maila, eta legeak aldarrikatu ziren atzerriko potentziek euskal profesionalak kontratatu ez zitzaten", adierazi du.
Ekitaldian bildutako ordezkari eta agintarien artean, besteak beste, hauek izan dira: Xabier Agote Albaolako presidentea, Eider Mendoza Gipuzkoako ahaldun nagusia, Marisol Garmendia Espainiako Gobernuak Euskadin duen ordezkaria, Bakartxo Tejeria Eusko Legebiltzarreko presidentea, Jose Antonio Santano Garraio eta Mugikortasun Iraunkorraren Estatu idazkaria, Fernando Clavijo Kanarietako presidentea eta Teo Alberro Pasaiako alkatea.
Eider Mendoza Gipuzkoako ahaldun nagusia hunkituta agertu da, jende askok errealitate bihurtu duen "amets hau" gauzatuta ikusita. Mendozak eskerrak eman dizkie proiektu honetan parte hartu duten guztiei, eta azpimarratu du aukera ematen duela balioetan eta historian sakontzeko, berrikuntzaren, anbizioaren, lanaren, ausardiaren eta lankidetzaren bidez.
Bestalde, Xabier Agote Albaola irabazi-asmorik gabeko elkarteko presidentea pozik agertu da, eta urte hauetako lana nabarmendu du: "Erronka handia izan da, ez bakarrik ontzi honen eraikuntzagatik, baita Euskal Herriko itsas historiaren berreraikuntzagatik ere". Agotek nabarmendu du oraindik ez dutela lan guztia amaitu, oraindik mastak, oihalak eta beste xehetasun batzuk falta direlako. Edonola ere, asmoa da prestaketa lanak amaitzen diren bitartean bisitatu ahal izatea, 2027an Kanadarantz abiatu aurretik, euskaldunek egiten zuten modura.
San Juan ontziaren hondarrak 1978an aurkitu zituzten Red Bayn (Labrador, Kanada), Selma Huxley historialariak egindako ikerketei eta Robert Grenierrek zuzendutako Kanadako Parkeak Urpeko Arkeologia Zerbitzuaren kanpainei esker. Milaka pieza aztertu eta katalogatzeari esker, XVI. mendeko ontziaren kroskoa eta eraikuntza-teknikak zehaztasunez definitu ziren, eta San Juan nazioarteko erreferente bihurtu zen urpeko arkeologian. Albaolak urpeko arkeologia zerbitzu horrek egindako txosten zehatza jaso ondoren ekin zion erreplika zientifikoa eraikitzeari.
Zein da San Juan baleontziaren etorkizuna?
◆ Fase berria: kroskoa uretaratu ondoren, itsasontziaren ekipamendua hasiko da.
◆ Artisau-lana: mastak, kandelak, aingurak eta aparailuak XVI. mendeko teknikekin muntatuko dira.
◆ Datu teknikoak: 4 km-ko sokak eta 600 m²-ko bi kandela sorta beharko dira.
◆ Museo-ontzia: San Juan ontziaren azken fasean bisitatzeko moduko gunea izango da.
◆ Eskola bizia: proiektuak erriberako aroztegiaren ofizioa bizirik mantentzen du, artisau berriak trebatuz.
◆ 2027ko horizontea: aurreikusita dago naoak Atlantikoa zeharkatzea Kanadarako bidean, XVI. mendeko euskal balea-ontzien bidaiei erantzunez.
◆ Eskifaia historikoa: 40 bat lagunek garaiko arropa eta baldintzekin nabigatuko dute, erosotasun modernorik gabe.
EUSKAL ONDAREA
San Juan baleontzia: Atlantikoko uretan berpiztu zen euskal altxorra
XVI. mendean Pasaian eraikitzen ziren ontzi ugarietako bat da San Juan itsasontzia. 1565eko udaberrian, Kanadako kostaldearen aurrean hondoratu zen, eta itsaspean egon zen 400 urtez baino gehiagoz. 1978an ontzia aurkitu zuten, eta, harrezkero, euskal merkataritzari eta itsas ondareari buruzko historiaren adierazgarria da. 12 urteko lanen ostean, Pasaiako Albaola ontziolak baleontzi mitikoaren erreplika uretaratuko du gaur arratsaldean.
Zure interesekoa izan daiteke
1932an Eibarrek Niceto Alcala Zamorari oparitutako pistola berreskuratu dute Frantzian
Pistola 1931 eta 1936 artean II. Errepublikako presidente izan zen Alcala Zamorari oparitu zioten Eibarko elkarte errepublikarreko emakume talde batek. Frantziako poliziak urtarrilean berreskuratu zuen legez kanpo bildumagile frantziarren eskuetan zegoen arma.
Aita Marik 56 pertsona erreskatatu ditu 2025eko azken misioan
Erreskatea gaur goizean egin dute, Lampedusatik 34 mila nautika hegoekialdera. Erreskatatutakoen artean 7 haurtxo eta 16 adingabe daude. Bi hilabeteko haurra eta bere gurasoak Aita Maritik eraman behar izan dituzte haurrak muturreko desnutrizioa eta deshidratazioa zituelako.
Iruñeko Irabia ikastetxeko ikasle ohi batek salatu du Opus Deiko apaiz batek sexu erasoak egin zizkiola nerabezaroan
Opus Deik, bere aldetik, gertatutakoa onartu du, bai eta Donostian eta Madrilen ere antzeko bi kasu izan zirela argitu ere. Lehenengoa, adingabe batekin jazo zen; bigarrena, berriz, 45 urteko emakume batekin.
VacaPop, ganadua erosi eta saltzeko aplikazioa: “Edadekoak ere hasi dira, pixkanaka, erabiltzen”
Inora joan beharrik gabe abereak saldu eta erosteko helburuarekin sortu da VacaPop mugikorrerako aplikazioa. Azoken zain egon barik, Internet bidez behiak, zaldiak, ahuntzak, landako makinaria eta bazka saldu eta erostea posible da honezkero. Oier Aizpuru eta Aitzol Gorospe abeltzain gazteek adierazi dutenez, oso erraza eta azkarra da. Nabarmendu dute, halaber, tratuak era tradizionalean ixten direla, alegia, aurrez aurre.
“Gure hezkuntza, euskalduna” lelopean, milaka ikasle kalera atera dira
Hego Euskal Herriko ikasleriak bat egin du Ikamak deituriko greba egunarekin. Manifestazio jendetsuak egin dira Iruñean, Gasteizen, Bilbon eta Donostian. Euskara oldarraldi judizial eta politiko bat jasaten ari dela eta indarrean dagoen hezkuntza ereduak euskara mesprexatzen duela salatu dute.
Euskal Autonomia Erkidegoa da Europako zientzia-funtsen bilketaren buru: 10 urtean 1.300 milioi bildu ditu
Espainiako Estatu osoan ere liderra da I+Gko inbertsioan, 2.000 milioi euro baino gehiagorekin, bere BPGaren % 2,35.
Xuhar Pazosen kasua berriro artxibatu du epaileak, ertzainen jokabidea "beharrezkoa eta neurrizkoa" izan zela argudiatuta
Villabonako gazteak begi bateko ikusmena galdu zuen, Ertzaintzaren foam jaurtigai batek jo ondoren, iaz Tolosako inauterietan izandako istiluetan. Epaileak iritzi dio agenteek protokoloa bete zutela, eta Pazosen lesioa "halabeharrezkoa" izan zela.
Bilboko 76. San Tomas Azokak 243 etxola eta 166 postu hartuko ditu, Areatzan
BBKk antolatuta, tradizioa, elkartasuna eta jasangarritasuna batuko ditu eta 100.000 pertsona inguru biltzea espero da, 09:00etatik 20:00etara. Aurten, 4.500 babarrun anoa banatuko dira Bizkaiko Sukaldarien Bilkura Fundazioaren (Bisubi) eskutik.
Gizon batek sexu-erasoa egin dio adingabe bati, kontaktu-aplikazio baten bidez hitzordua lortu ostean, Aian
Ertzaintzak goizaldean atxilotu du 25 urteko gizona, eta polizia-bulegoetara eraman dute.
Etxebizitza arloko Premiazko Neurrien Legearen aurkako protesta, Eusko Legebiltzarrean
Etxebizitza Sindikatu Sozialistak deituta, talde bat Eusko Legebiltzarraren aurrean bildu da Gasteizen, Etxebizitzaren arloko Premiazko Neurrien Legea gaitzesteko. Deitzaileen arabera, legeak "eraikuntza ziklo berri bat abiatzea du helburu", eta "proletarioei murrizketak eta jabedun aberatsei baliabide gehiago ekarriko dizkie".