Energia iluna ezagutzeko saiakera bat
Irene Sendra UPV-EHUko ikertzaile valentziarrak energia ilunaren izaera ulertzen lagun dezaketen hainbat eredu proposatu ditu. Energia ilun hori da, hain zuzen ere, unibertsoa hain azkar zabaltzearen arrazoia.
Unibertsitateak jakinarazi duenez, Sendrak materia iluna eta energia iluna izan ditu aztergai bere ikerketan. Orain arte, horietaz oso datu gutxi ezagutzen dituzte zientzialariek.
"Egindako behaketen arabera, Unibertsoaren % 5 materia arruntez osatuta dago, % 22 materia ilunari dagokio, badakigu existitzen dela materia arruntarekin elkarrekintzak sortzen direlako; eta gainerako % 73a energia iluna da; gauza jakina energia iluna badagoela, ez baitago unibertsitatearen hedapen azkarra azaltzeko beste modurik", gaineratu du.
Adituaren arabera, energia ilunari esker zabaltzen da unibertsoa hain bizkor. Energia ilun horren izaera hobeto ulertzen saiatzea da bere doktore tesiaren oinarria "Cosmology in an accelerated universe: observations and phenomenology" ("Kosmologia unibertso bizkor batean: behaketak eta fenomenologia").
Lambda CDM da unibertsoaren hedapen azkarra azaltzeko eredu onartuena, eta horren arabera, unibertsoaren azelerazioa konstante kosmologikoari dagokio. Hala ere, Sendraren iritziz hainbat behaketa ezin dira eredu horren bidez azaldu.
"Denborarekin aldatzen den energia ilun dinamiko bat bilatzen dugu, behatutako datuei hainbat eredu aplikatzen dizkiogu, perturbazio txikiekin jokatzen dugu, eta konstante kosmologikoarekin baino hobeto lotzen den ikusten dugu", gaineratu du.
BALORE KONSTANTEAK
Matematikako eta estatistikako baliabideak erabilita, behaketak ikertutako parametroetarako proposatzen dituen baloreak ereduak proposatzen dituenarekin egiaztatzen ditu. Ikertzailearen hitzetan "horrela, elkarrekintza askoren bitartez, gure ereduko konstanteek zein balore hartuko lituzketen ikusten dugu".
"Energia ilunaren egoera ekuazioaren balioa –1 da orain, baina dirudienez balioa aldatuz joan da antzinatik hona. Hala ere, balore horiek zehazterakoan errore portzentajea oso handia da", gaineratu du. Sendraren kalkuluen arabera, energia iluna dinamikoa bada datuak sendoak dira, eta aldatu egiten dira energia iluna gorrira aldatzean. Adam Riess 2011ko Fisika Nobel saridunarekin elkarlanean egindako ikerketak, oraindik argitaratu gabea, hipotesi hori babesten du.
Doktore tesi honetan, energia iluna materia ilunarekin batzen duen eredu berri bat proposatu du Irene Sendrak. “Litekeena da biak gauza bera izatea eta kontestuaren arabera forma ezberdinak hartzea. Guk osagai baten bidez bien eragina azaldu dugu, eta behaketek emaitza hobeak ematen dituzte eredu honetan materia eta energia iluna batzen saiatzen diren horietan baino.”, gaineratu du.
Sendrak kosmosaren hondoa ere ikertu du, eta "neutrino kopurua hiru baino handiagoa dela konturatu gara. Hala ere, badakigu partikulen eredu estandarrari esker hiru neutrino mota daudela. Ondorioz, balore itsusi bat daukagu eskuartean , eta gehiegizko neutrino kopuru hori azaltzen saiatu gara", gaineratu du.
Sendraren proposamena soken teoriaren haritik doa.
Zure interesekoa izan daiteke
56 urteko emakume baten bila ari dira Gasteizen
Emakumeak % 80ko desgaitasuna du, 1,35 metro luze da, azal argia du eta betaurrekoak daramatza. Andaluzia kalean ikusi dute azkenekoz larunbat honetan.
Hainbat pertsona artatu dituzte Gasteizko lantegi abandonatu batean izandako sutean kea arnasteagatik
Sua 10:30 inguruan piztu da, URSSA fabrikaren eraikin zaharrean, eta suhiltzaileak, Ertzaintzako agenteak eta osasun-langileak bertaratu dira. 44 urteko emakume bat atxilotu dute ustez sutea eragin duelakoan.
Bardeako Ferial urtegiaren ondoan piztutako baso-sutea kontrolpean hartu dute
Dispositibo berezi batek sua geldiarazi du, baina 4-5 hektarea zuhaizti kiskali dira. Bero handieneko denboraldiaren hasieran arreta handiz ibiltzeko eskatu dute agintariek.
Abian da Osakidetzako EPEaren bigarren eguna, zeladore, erizaintzako laguntzaile eta zerbitzuetako langile izateko probekin
Ostiralean hasi eta igandera bitartean, 9 kategoria profesionaletako aztekerketak ari dira egiten BECen. 101.000 hautagai dira orotara, 3.764 lanpostu betetzeko.
Gizon bat atxilotu dute Barakaldon, Poliziarengandik ihesi zihoala bost ibilgailurekin talka egin eta zortzi pertsona zauritu ostean
Polizia iturrien arabera, agenteak berarengana hurbildu ziren, ustez estupefazienteak kontsumitu ostean kotxea gidatzera zihoalako.
Epaileak aske utzi ditu Hezbollahrekin zerikusia dutelakoan Bizkaian atxilotutako bi lagunak
Pasaportea kendu diete eta 15 egunean behin epaitegian agertu beharko dute. Bi gazteak "inperialismo genozida salatzearen aurkako kanpaina bat" salatu duen Iranekin bat plataformako kideak dira.
Emakume bat hil da Tuteran izandako auto istripu batean
Ezbeharra NA-134 errepidean gertatu da, ostiral arratsaldean. Emakumeak zeraman autoak kamioi bat jo du aurrez aurre.
Osakidetzak gezurtatu egin du igandeko erizaintzako proba beroagatik bertan behera geratu dela
Osasun Sailak zehaztu du proba aurreikusita zegoen bezala egingo dutela, eta gogorarazi du Osakidetzak bere kanal ofizialen bidez ematen duela balizko aldaketen berri.
Iganderako aurreikusitako hainbat ekitaldi bertan behera utzi dituzte, bero handia dela eta
Bilbon, hiribilduaren sorreraren 726. urteurrenaren desfile ofiziala ez dute egingo. Bestalde, Gogorak bertan behera utzi du Artxandan egin behar zuen gudari eta milizianoen omenaldia. Sopelan, Kosta Trail mendi lasterketa bertan behera geratu da, eta Barakaldon hainbat ekitaldi moldatu dituzte.
Osakidetza kontaktuak bilatzen ari da Trapagarango klub batean tuberkulosi kasu bat antzeman ondoren
Euskal Osasun Zerbitzua proba diagnostikoak zabaltzea eta establezimenduko langileak banan-banan deitzea aztertzen ari da, miaketa osatzeko eta kutsatze berriak baztertzeko.