Non bota behar dira COVID-19ak sortutako hondakinak?

IHOBE, Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Jarduketarako Sozietate Publikoaren laguntzarekin, hondakin sanitarioen birziklapenaren inguruko zalantza nagusiak argitu nahi ditugu. Helburua herritarrek hirietako txokoetan botatzen dituzten hondakin kopuru ugariak saihestea da.

Non bota behar dira maskarak?

Lehenik eta behin, maskarak, eskularruak, paperezko musuzapiak eta erabilitako gainerako materiala COVID-19a duen pertsona batenak edo hura izateko arriskua duen (sintomekin) batenak diren edo ez bereizi beharko litzateke. Hala bada, hondakin horiek beste birziklapen prozesu bat aurrera eraman behar dute.

Kutsatutako pertsonarekin kontaktua duten hondakin guztiak ondo itxitako hiru poltsetan bereizi behar dira: lehenengoan, gaixoarekin kontaktu zuzena izan duten hondakinak, eta, itxi ostean, bigarrenean, zaintzaileak erabili dituen hondakinak bilduko dira. Azkenik,  hirugarren poltsa batean sartzen dira biak eta birziklatzera bideratuta ez dagoen edukiontzi batean bota behar da.

Gainera, erabat debekatuta dago poltsa horiek birziklatzeko edukiontzietan uztea edo ingurunean uztea. Prozedura hori Trantsizio Ekologikorako eta Erronka Demografikorako Ministerioak martxoaren 16an argitaratutako instrukzioan jasotzen da, hondakinak etxebizitza positiboetan edo berrogeialdian dauden etxeetan hondakinak maneiatzeko prozedura azaltzen du.

Aipatu behar da COVID-19k sortutako hondakinen kudeaketa maiatzaren 26ko SND/445/2020 aginduaren bidez araututa dagoela. Agindu horrek aldatu egin ditu martxoaren 19ko SND/271/2020 agindua, COVID-19k eragindako osasun-krisialdiko hondakinen kudeaketari buruzko jarraibideak ezartzen dituena, eta maiatzaren 16ko SND/414/2020 agindua, alarma egoera ezarri eta, normaltasun berrirako trantsiziorako Planaren 2 fasea aplikatu zena.

Sintomarik ez duten biztanleentzat, maskarak eta eskularruak (edozein material-mota dutela ere) gainerakoen edukiontzira bota behar dira. Birziklapen zirkuituetan lan egiten duten pertsonak birusaren eraginpean egotea saihesteko. Beraz, birziklatu ezin diren hondakinen edukiontzira bideratzen dira.

Eta eskularruekin?

Erabilitako eskularruak gainerakoen edukiontzian uzten dira, salbu eta gaixo batenak badira, aurreko galderan azaldu den bezala.

Oso garrantzitsua da horretan eragitea eta herritarrak sentsibilizatzea, material horiek, batez ere, eskularruak eta maskarak, edukiontzira bota daitezen, eta ez lurrera edo kalera; eta ez soilik ingurumenarekin lotutako kontu batengatik, baita osasunarekin lotutakoa ere: birusak zenbait egun iraun dezake materialen kanpoaldean.

Babes pantailak nola birziklatzen dira? Plastikozkoak dira?

Babes-pantailak osagai plastikoetatik abiatuta fabrikatzen dira. Hala ere, ez daude Ontziak Kudeatzeko Sistemen dinamikaren mende, eta, beraz, ezin dira edukiontzi horira bota.

Era honetara egindako garbiketen bidez berrerabiltzea gomendatzen da:

Alkohol etilikoa 70 eta 90 gradu bitarteko kontzentrazioetan erabili behar da, aurpegia babesteko pantailen desinfekzioa ziurtatzeko:

-Betaurrekoak erraz garbitzeko moduko edukiontzi edo txabusina batean utzi.

-Eskularruak kendu eta eskuen higienea egin.

-Eskularruak berriro jantzi.

-Lainoztatzeko botila hartu, 70-90º bitarteko alkohol etilikoarekin.

-Betaurrekoaren azalera osoa busti, euspen-goma barne. Txabusina ere busti, desinfektatzeko.

-Lurruntzen utzi.

-Eskularruak kendu eta eskuetako higienea egin.

-Betaurrekoak atera eta erabiltzeko prest gorde.

Botatzeko unea iristen denean, hondarretako edukiontzian sartu behar da, adierazitako arrazoiengatik.

Gel hidroalkoholikoa amaitzen denean, non birziklatu beharko genuke?

Garbitzeko produktuak dira, beraz, ontzien edukiontzian (horian) utzi behar dira.

Paperezko zapiak non bota behar dira? Eskuak lehortzeko erabiltzen baditugu, adibidez.

Kasu horretan, zabor organikoaren edukiontzira bota beharko litzateke, salbu eta, azaldu den bezala, gaixo dagoen pertsona batenak badira.

Inolaz ere ez lirateke edukiontzi urdinean utzi behar.

Birziklatzerako orduan bereizketaren bat egin behar da etxean dauden pertsonak sintomak badituzte?

Lehen galderan azaldu den bezala, hondakinak zabor organikoen edukiontzian utzi behar dira, hiru poltsa itxietan. Inolaz ere ez dira birziklatzeko edukiontzietan bota behar, edo ingurunean utzi behar dira.

Xaboi-poteak non birziklatzen dira?

Ontzietarako bideratutako edukiontzi horian.

Eta sendagaien bilgarriak?

Sendagaien hondakinek prozesu espezifikoa daramate, botiken SIGRE puntuan utzi behar baitira, behar bezala birziklatu ahal izateko eta ontzietan gera daitezkeen sendagaien hondarrak ingurumenean amaitu ez daitezen. Blisterrak edo botilak kartoizko ontzi propioan eta dagokion erabilera-orriarekin uzten baditugu, hobeto birziklatzen laguntzen dugu.

Lixibaren erabilera handitu egin da azken hilabeteetan, zer eragin du horrek?

Lixiba desinfektatzaile bat da, eskuarekin, manetekin eta barandekin ukituko diren tresnetarako soilik erabili behar dena.

Gehiegizko erabilerak ingurunera iristea eragiten du eta toxikoak diren konposatu organokloratuak sortzen ditu. Osasun Ministerioak zehaztu du etxebizitzak nola garbitu behar diren eta zer kontzentraziotan erabili behar den lixiba, erabiltzearen alde eginez gero. Garrantzitsua da, adibidez, lixiba beti ur hotzarekin nahastea.