Bero uhartea, hormigoizko hirietako efektua, gakoa muturreko tenperaturak daudenean

Aste honetakoa bezalako muturreko beroaldiak eramangarriagoak izan litezke gure hiriak berdeagoak balira. Asfaltozko kaleetan zuhaitzak landatzeak airearen tenperatura jaistea eragin dezake. Hirien diseinu eraginkorragoak are gehiago lortuko luke, eta gaur egun klima-aldaketari egiten dioten ekarpena murriztuko luke.

Munduko biztanleriaren erdia baino gehiago hirietan bizi da. Urteekin, gero eta gehiago izango gara, eta hiretan igaroko dugu denbora gehiena. Horietan, tenperatura ez da uniformea: hirien erdialdean kanpoaldean baino bero handiagoa dago, eraikin altuak dituzten auzoetan zuhaitzak dituen bizitegi-gune bat baino beroagoa da, parke berdeek asfalto inguruneak baino tenperatura baxuagoak dituzte, eta landa eta nekazaritza eremuetako tenperatura hirietakoa baino baxuagoa da.

Maria Ruiz de Gopegui BC3ko ikertzaileak azaltzen duenez, gure hiriak bero uharteak direlako gertatzen da hori. Izan ere, efektu mikroklimatiko horren ondorioz, "eraikuntza materialak direla eta —eraikinak, espaloiak zein errepideak egiteko erabiltzen direnak—, eremu berdeetan baino askoz ere bero handiagoa biltegiratzen da". Horren ondorioz, hiri inguruneetako tenperatura, baldintza meteorologiko berberekin, zona berde batean izango litzatekeena baino askoz handiagoa da.

Aldea 1 gradutik 10 gradura bitartekoa izan daiteke. Auzo batetik bestera ez ezik, kale berean ere izan daiteke aldea, lurzoru motaren arabera. Hori ondo erakutsi zuen 2022ko bero bolada batean egindako ikerketa batek Madrilgo Kale Nagusian.

Ruiz de Gopeguiren arabera, zuhaitzen hozte efektua argia da. Alde batetik, zuhaitzen itzala dago, eguzkiak gainazalak berotzea saihesten duena, eta, bestetik, hostoen ebapotranspirazioa, hezetasunaren bidez airea freskatzen duena.

Aste honetan bizi izandakoa, 38 eta 42 gradu arteko batez besteko maximoekin Euskal Herrian, ez da apartekoa. Jose Antonio Aranda Euskalmeteko meteorologia arduradunak azpimarratu duenez, egoera hau klima aldaketaren ondorio da. "Bero egin du beti udan, eta hotz ere bai, baina egoera horiek izatea nahiko anormala da"; beraz, "pilak jarri behar ditugu, gehiagora ez joateko".

Hainbat egunetan zehar muturreko beroak sortzen duen enbarazuaz gain, ondorio lazgarriagoa ere eragin dezakete: heriotza tasa handitzea. Carlos III.a Osasun Institutuaren arabera, Espainian 4.798 pertsona hil ziren tenperatura altuen ondorioz 2022ko udaberrian eta udan. Argi dago tenperaturen igoerak hiltzeko arriskua areagotzen duela. Beraz, gure bizitokiak berdeagoak izateak eta tenperaturak arintzeak ere ondorio hilgarriak mugatuko lituzke.

The Lancet aldizkariaren ikerketa baten arabera, Europako ia ehun hiriren datuak bilduta, hirietako estaldura berdea % 30 handitzeak batez besteko tenperatura 0,4 ºC jaistea ekar lezake; horrela, bero boladetako heriotzen % 40 saihestuko lirateke.

Nolakoak izan beharko lirateke hiriak?

Gero eta bero bolada gehiago jasateko aukerak kontuan hartuta, gure hiriak beste era batera diseinatzea da erronka handienetako bat. Ruiz de Gopeguik azpimarratzen duenez, hiriak trinkoak izan beharko lirateke, herritarrek oinarrizko zerbitzuak gertu izateko. Horrela, motordun joan-etorri asko saihestuko genituzke. Oinez joango ginateke erosketak egitera, kirola egitera, lanera edo zinemara, eta ez genuke autoa hainbeste erabiliko. Autoa da bero iturri nagusietako bat.

Hirietan beroa areagotzen duen beste elementu bat da, hain zuzen ere, egun beroetan eraikinak eta etxebizitzak freskatzeko erabiltzen dugun aire girotua da. Gurpil zoroa da: barnealdea hozten duten bitartean, aire beroa botatzen dute kanpora. Ingurune berdeagoak eta hobeto diseinatutakoak lortuko bagenitu, aire korronteak eta itzal naturala aprobetxatzeko, ez litzateke beharrezkoa izango airea artifizialki hozteko metodo hori.

Azkenik, eraikitzeko erabiltzen ditugun materialak ere garrantzitsuak dira. BC3ko ikertzaileak albedo baxuko materialen erabilera gomendatzen du, hau da, ahal den neurrian berorik gordetzen ez dutenak. Eraikin horiek berdeguneekin tartekatu behar dira, hiria hoztu ahal izateko. Gainera, berdeak onura psikologikoak ere ekartzen dizkigu.

Baina, horrez gain, espazioa "hozte irizpide pasiboekin edo arkitektura bioklimatikoarekin" diseinatu behar da; helburua: giroa hoztea "elektrizitatera jo gabe". Arkitektura tradizionaletik berreskuratutako teknikak baino ez dira, "mendeetan zehar pilatutako eta gure eraikinetan aplikatutako jakinduria", Ruiz de Gopeguik gogorarazten duenez.

Gure hirien etorkizuna

Auzo berri guztiak irizpide horien arabera diseinatuta egon beharko lirateke, bero boladen ondorioak arintzeko. Oraingoz, berdearen proportzioa nahiko txikia da gurean. Gasteiz, adibidez, Euskal Herriko gainerako hiriak baino "zertxobait hobeto" dago, hamarkadak baitaramatza hiri berdearen ideia lantzen. Hala ere, auzo batzuetan bero uharte efektua gertatzen da.

Bilbon, berriz, "hobetzeko tarte handia" dago. Bizkaiko hiriburuak horizontalki hedatzeko lekurik ez duen arren, BC3ko ikertzaileak azaldu du "ondo egiteko aukerak egon direla", kaleak oinezkoentzat eraberritu direnean, esaterako, eta "ez dira aprobetxatu". Ruiz de Gopeguiren iritziz, ez dira lehenetsi eremu berdeak, mantentzen zailagoak baitira, eta Deustu jarri du adibide. Bertan, ehun urtetik gorako 120 zumar baino gehiago mozteko plan bat dago martxan, ale gazteekin ordezkatzeko. Udalak zuhaitz horien osasun arrazoiak argudiatu ditu, baina "herritarrei ez zaie jakinarazi hori bermatzen duen azterketa teknikoa". Muturreko tenperaturen aurrean, ikertzaileak gure hiriak berdeago, arnasgarriago eta freskoago egiteko ditugun aukerak ez galtzeko eskatu du.