Jokabide suiziden aurrean nola jokatu: zer egin oinazeak hartzen zaituenean? Eta gertuko baten bizitza arriskuan ikusten badut?
Suizidioa heriotza ez-naturalaren kausa nagusietako bat da Euskal Herrian eta baita Espainiako Estatu osoan ere. Osasun publikoko lehen mailako arazoa da, eta prebenitu daitekeen errealitatea. Zelan jokatu oinazeak harrapatzen zaituenean? Zer egin senide edo lagun batek ideia suizidak baldin ditu?
Suizidioa osasun publikoko lehen mailako arazoa da, eta heriotza ez-naturalen eragile nagusienetako bat Euskal Herrian eta baita Espainiako Estatu osoan ere. Estatistikez harago, prebenitu daitekeen errealitatea da; izan ere, oinaze emozional handi hori pairatzen dutenek ez dute beren bizitzarekin amaitu nahi, jasanezina zaien sufrimendu psikologiko hori eten baizik.
Prebentzioaz eta laguntzaz hitz egiten dugunean, bidea bi norabidekoa da. Nik neuk sufrimendu emozional hori pairatzen badut, zer egin dezaket nire burua babesteko? Eta nire senide edo lagun batek laguntza eman behar badu, nola bihur naiteke haren salbabide?
"Ezin dut gehiago. Ez dut irteerarik ikusten". Zer egin oinazeak harrapatzen zaituenean?
Ondoez emozionala jasanezina denean, ikuspegia estutu egiten da eta badirudi ez dagoela irtenbiderik. Tunel-ikuspegia deritzon egoeraz ari gara: iluntasuna betiko dela sinetsita dago norbera. Alabaina, prebentzioan lan egiten duten euskal elkarteek gogorarazi egin dute muturreko krisi-egoera hori behin-behinekoa dela. Badira babesteko estrategia batzuk:
- Sentitzen duzuna azaldu: isolamenduak ideia suizidak elikatzen ditu. Gertatzen zaizuna senide, lagun zein osasun-arloko profesional bati azaltzeak berehala arintzen du barne-presioa.
- Zatitu denbora tarte txikietan: etorkizunari buruz pentsatzeak larritzen bazaitu, hurrengo ordua edo hurrengo hamar minutuei begira jardun. Ez duzu gaur zure bizitza osoa konpondu beharrik.
- Urrundu arrisku-elementuetatik: alkohol eta drogarik ez hartu; substantzia horiek zentzua lausotzen dute, inpultsibitatea areagotu eta norberaren ekintzen gaineko kontrola murriztu.
- Bilatu ingurune seguru bat: kontrola galtzen ari zarela sentitzen baduzu, ez geratu bakarrik. Joan jende asko dagoen leku batera edo eskatu konfiantzazko norbaiti zurekin egoteko berehala.
Ez dira norberaren buruaz beste egiteko saiakerak gutxietsi behar, ezta manipulazio-saiakeratzat jo, horrek babesgabe dagoela pentsaraziko zaiolako.
"Lagundu nahi diot, baina ez dakit nola". Nola izan salbabide aktiboa?
Hurbileko ingurunea da abisu-seinaleak hautemateko radarrik eraginkorrena. Batzuetan, egoera okertzeko edo huts egiteko beldurrak geldiarazi egiten gaitu, baina ezer ez egitea da benetako hanka-sartze bakarra.
Bestalde, bere buruaz beste egiteko saiakerak muturreko desesperazioaren adierazle dira. Ez da inoiz gutxietsi behar, eta ez jo manipulazio-saiakeratzat, horrek babesgabe dagoela pentsaraziko diolako. Suizidioaren prebentzioan diharduten euskal elkarteek tresna argiak eskaini dizkigute:
- Galdetu zuzenean: nahiz eta kontrakoa uste ohi den, modu argian galdetzeak ("Zure bizitzarekin amaitzea pentsatu duzu?") ez du inor ezertara bultzatzen; aitzitik, elkar ulertzen duzuen adierazle da, antsietatea gutxitzen du, eta pilatutako sufrimendutik ihes egiteko bidea eman.
- Entzun aktiboki eta epaitu gabe: saihestu oinazea gutxiesten duten esaldiak, hala nola "alai bizitzeko moduko arrazoiak badituzu" edo "indartsua izan behar duzu". Ez saiatu irakasgaiak ematen eta erantzun miragarriak bilatzen; balioetsi bere mina eta adierazi iezaiozu axola zaizula.
- Kendu baliabide kaltegarriak: eskura dituen sendagaiak, objektu zorrotzak, armak eta leku altuetarako sarbideak kendu edo galarazi.
- Ez “gorde” sekretua: arrisku erreala eta berehalakoa hautematen baduzu, ez agindu inoiz isilpean gordeko duzunik. Jakinarazi gainerako senideei edo deitu zuzenean larrialdi-zerbitzuei.
Sostengatzen gaituen sarea: euskal elkarteak
- Aidatu (Suizidologiaren Euskal Elkartea): ikerketara, profesionalen prestakuntzara eta gizarte-zabalkundera bideratua dago, euskal gizartean tabuak baztertzeko eta prebentzio-estrategiak hobetzeko helburuz.
- Asafes (Gaixotasun Mentala duten Pertsonen eta Senideen Arabako Elkartea): harrera-zerbitzu integrala, familientzako aholkularitza eta, saiakera baten ostean, Osakidetzako osasun mentaleko sarearekin koordinazio estua eskaintzen ditu.
- Biziraun (Suizidioak ukitutako gertukoen elkartea): doluan dauden senide eta lagunek osatzen dute. Elkarri Laguntzeko Taldeen (ELT) bidez egiten duten lanak erakutsi egiten du tragediaren ondoren laguntzea ezinbestekoa dela osatzeko eta familia-ingurunean kasu berriak prebenitzeko.
- Besarkada (Suizidioak Ukitutakoen Nafarroako Elkartea): bere ahalegin handiena prebentzioaren ostekora bideratzen du, Elkarri Laguntzeko Taldeen (ELT) bidez. Doluan dauden familiei beren mina estigma sozialaren zamarik gabe partekatzeko gune segurua ematen die, herritarrei nahiz profesionalei zuzendutako sentsibilizazio-tailerrez gain.
Zure interesekoa izan daiteke
Haurdunaldian ematen den genero indarkeria kasuak osasun-kontsultei esker identifikatu daitezke
Haurdunaldian emakumeek harreman estua izaten dute osasun-sistemarekin: emaginarekin, ginekologoarekin eta erizainarekin dituzte kontsultak. Hilabete horiek giltza izan litezke genero-indarkeria egoerak identifikatzeko. Osasun eta gizarte-arloen aldetik erantzun koordinatua emateko beharra aldarrikatu dute adituek Donostian, “Indarkeria eta amatasuna” izeneko udako ikastaroan.
Einar Galilea euskal futbolariaren aurkako pintadak agertu dira Malagan, Argentinako kamisetarekin bere irudia zabaldu ostean
Irainez betetako pintadak Rosaledatik gertu agertu dira, Espainia eta Argentinaren arteko Munduko Txapelketako finalaren ostean. Malagako jokalariaren argazkia sare sozialetan zabaldu da, baina ez dago argi noiz ateratakoa den.
Agur terrazetan eta hondartzetan erretzeari: honelakoa da tabakoaren aurkako lege berria, bapeagailua eta zigarroa parekatzen dituena
Espainiako Gobernuak onartutako lege berriak debekatu egingo du terrazetan eta hondartzetan erretzea eta bapeatzea. Izan ere, zigarreta elektronikoa eta tabako tradizionala parekatu eta 600 eurorainoko isunak aurreikusten ditu.
Bi begirale atxilotu dituzte Biarritzen, hiru eta lau urteko haurrak bortxatzea eta sexu-erasoak egitea leporatuta
Baionako Fiskaltzak jakinarazi duenez, orain arte jasotako testigantzen arabera, 12 sexu-eraso kasuren eta bortxaketa baten zantzuak aurkitu dituzte, eta ez dute baztertzen gehiago izatea.
Alga asiarra: gure kostaldeko itsas hondoa hartzen ari den alfonbra berdea
Alga hori gure hondartzetan zabaltzea ageriko zatia baino ez da. Izan ere, alga asiarra gure itsas hondoan alfonbra berdeak osatzen ari da. Haren hedapenak biodibertsitatea mehatxatzen du, eta hura kontrolatzeko erronka berriak sortu ditu.
Espainiako Gobernuak behin betiko onartu du terrazetan eta hondartzetan erretzea debekatzen duen tabakoaren aurkako legea
Araudi berriak zigarro elektronikoak eta bapeagailuak ohiko tabakoarekin parekatu ditu, kerik gabeko guneak zabalduko ditu eta produktu berrien salmenta establezimendu espezializatuetara mugatuko du.
Euskal Encounterrek 5.000 parte-hartzaile inguru eta 4.000 ordenagailutik gora bilduko ditu BECen
Makrohitzordu teknologikoa uztailaren 23tik 26ra egingo da eta arreta berezia eskainiko zaio adimen artifizialari eta ordenagailu kuantikoari.
Bi emakume hil dituzte azken 24 orduetan beren bikotekide edo bikotekide ohi gizonezkoek Malagan eta Toledon
Emakumezkoek 30 eta 45 urte bitartean zituzten, eta euren bikotekideek eraso eginda hil dira. Gizon bat atxilotu dute, eta besteak bere buruaz beste egin omen du. Guardia Zibila beste kasu bat ikertzen ari da Malagan. Beste emakume bat hilik aurkitu zuten astelehen gauean Almoradin (Alacant), baina autopsiaren arabera, arrazoi naturalengatik hil zen.
Lekeitioko uharteko moilan erreskatatua izateak 1.500 eurorainoko faktura ekar dezake
2025eko lege-dekretu batek jasotzen duenez, erreskate-operatiboaren kostua erreskatatutakoaren gain utzi ahal izango da, baldin eta erreskatea arriskutsutzat seinaleztatutako gune batean egiten bada; duela aste batzuetatik, Lekeitioko uharterako moilak baldintza hori betetzen du.
Amaitu dira goizeko ilarak A-8an, Muskiz parean
Istripuak errei bat ixtea eragin du Santanderrerako noranzkoan eta une batean 5 kilometrokoak izan dira auto-ilarak, eguerdiko 12:00ak aldera errepidea berriro zabaldu duten arte.