Jokabide suiziden aurrean nola jokatu: zer egin oinazeak hartzen zaituenean? Eta gertuko baten bizitza arriskuan ikusten badut?
Suizidioa heriotza ez-naturalaren kausa nagusietako bat da Euskal Herrian eta baita Espainiako Estatu osoan ere. Osasun publikoko lehen mailako arazoa da, eta prebenitu daitekeen errealitatea. Zelan jokatu oinazeak harrapatzen zaituenean? Zer egin senide edo lagun batek ideia suizidak baldin ditu?
Suizidioa osasun publikoko lehen mailako arazoa da, eta heriotza ez-naturalen eragile nagusienetako bat Euskal Herrian eta baita Espainiako Estatu osoan ere. Estatistikez harago, prebenitu daitekeen errealitatea da; izan ere, oinaze emozional handi hori pairatzen dutenek ez dute beren bizitzarekin amaitu nahi, jasanezina zaien sufrimendu psikologiko hori eten baizik.
Prebentzioaz eta laguntzaz hitz egiten dugunean, bidea bi norabidekoa da. Nik neuk sufrimendu emozional hori pairatzen badut, zer egin dezaket nire burua babesteko? Eta nire senide edo lagun batek laguntza eman behar badu, nola bihur naiteke haren salbabide?
"Ezin dut gehiago. Ez dut irteerarik ikusten". Zer egin oinazeak harrapatzen zaituenean?
Ondoez emozionala jasanezina denean, ikuspegia estutu egiten da eta badirudi ez dagoela irtenbiderik. Tunel-ikuspegia deritzon egoeraz ari gara: iluntasuna betiko dela sinetsita dago norbera. Alabaina, prebentzioan lan egiten duten euskal elkarteek gogorarazi egin dute muturreko krisi-egoera hori behin-behinekoa dela. Badira babesteko estrategia batzuk:
- Sentitzen duzuna azaldu: isolamenduak ideia suizidak elikatzen ditu. Gertatzen zaizuna senide, lagun zein osasun-arloko profesional bati azaltzeak berehala arintzen du barne-presioa.
- Zatitu denbora tarte txikietan: etorkizunari buruz pentsatzeak larritzen bazaitu, hurrengo ordua edo hurrengo hamar minutuei begira jardun. Ez duzu gaur zure bizitza osoa konpondu beharrik.
- Urrundu arrisku-elementuetatik: alkohol eta drogarik ez hartu; substantzia horiek zentzua lausotzen dute, inpultsibitatea areagotu eta norberaren ekintzen gaineko kontrola murriztu.
- Bilatu ingurune seguru bat: kontrola galtzen ari zarela sentitzen baduzu, ez geratu bakarrik. Joan jende asko dagoen leku batera edo eskatu konfiantzazko norbaiti zurekin egoteko berehala.
Ez dira norberaren buruaz beste egiteko saiakerak gutxietsi behar, ezta manipulazio-saiakeratzat jo, horrek babesgabe dagoela pentsaraziko zaiolako.
"Lagundu nahi diot, baina ez dakit nola". Nola izan salbabide aktiboa?
Hurbileko ingurunea da abisu-seinaleak hautemateko radarrik eraginkorrena. Batzuetan, egoera okertzeko edo huts egiteko beldurrak geldiarazi egiten gaitu, baina ezer ez egitea da benetako hanka-sartze bakarra.
Bestalde, bere buruaz beste egiteko saiakerak muturreko desesperazioaren adierazle dira. Ez da inoiz gutxietsi behar, eta ez jo manipulazio-saiakeratzat, horrek babesgabe dagoela pentsaraziko diolako. Suizidioaren prebentzioan diharduten euskal elkarteek tresna argiak eskaini dizkigute:
- Galdetu zuzenean: nahiz eta kontrakoa uste ohi den, modu argian galdetzeak ("Zure bizitzarekin amaitzea pentsatu duzu?") ez du inor ezertara bultzatzen; aitzitik, elkar ulertzen duzuen adierazle da, antsietatea gutxitzen du, eta pilatutako sufrimendutik ihes egiteko bidea eman.
- Entzun aktiboki eta epaitu gabe: saihestu oinazea gutxiesten duten esaldiak, hala nola "alai bizitzeko moduko arrazoiak badituzu" edo "indartsua izan behar duzu". Ez saiatu irakasgaiak ematen eta erantzun miragarriak bilatzen; balioetsi bere mina eta adierazi iezaiozu axola zaizula.
- Kendu baliabide kaltegarriak: eskura dituen sendagaiak, objektu zorrotzak, armak eta leku altuetarako sarbideak kendu edo galarazi.
- Ez “gorde” sekretua: arrisku erreala eta berehalakoa hautematen baduzu, ez agindu inoiz isilpean gordeko duzunik. Jakinarazi gainerako senideei edo deitu zuzenean larrialdi-zerbitzuei.
Sostengatzen gaituen sarea: euskal elkarteak
- Aidatu (Suizidologiaren Euskal Elkartea): ikerketara, profesionalen prestakuntzara eta gizarte-zabalkundera bideratua dago, euskal gizartean tabuak baztertzeko eta prebentzio-estrategiak hobetzeko helburuz.
- Asafes (Gaixotasun Mentala duten Pertsonen eta Senideen Arabako Elkartea): harrera-zerbitzu integrala, familientzako aholkularitza eta, saiakera baten ostean, Osakidetzako osasun mentaleko sarearekin koordinazio estua eskaintzen ditu.
- Biziraun (Suizidioak ukitutako gertukoen elkartea): doluan dauden senide eta lagunek osatzen dute. Elkarri Laguntzeko Taldeen (ELT) bidez egiten duten lanak erakutsi egiten du tragediaren ondoren laguntzea ezinbestekoa dela osatzeko eta familia-ingurunean kasu berriak prebenitzeko.
- Besarkada (Suizidioak Ukitutakoen Nafarroako Elkartea): bere ahalegin handiena prebentzioaren ostekora bideratzen du, Elkarri Laguntzeko Taldeen (ELT) bidez. Doluan dauden familiei beren mina estigma sozialaren zamarik gabe partekatzeko gune segurua ematen die, herritarrei nahiz profesionalei zuzendutako sentsibilizazio-tailerrez gain.
Zure interesekoa izan daiteke
Milaka pertsona elkartu dira Amurrion, Araba Euskaraz jaiaz gozatzeko
"Taupadak berpiztu!" lelopean, Aresketa Ikastolak antolatu du musikaz, kulturaz eta adin guztientzako jarduerez beteriko jai jendetsua. Eguzkia eta beroa ere protagonista izan dira Arabako ikastolen festan.
Euskal Herriko lehenengo “Gazta Rolling” lehiaketa antolatu dute Urnietan
Azkorteko ermita alboko maldaren goialdean partehartzaileak kokatu ostean, hasi da ikuskizuna. 30 bat lehiakide abiatu dira gaztaren atzetik, eta Xabik ireki du lehiaketa honetako garaileen zerrenda.
Bi atxilotu Bilbon, gazte bat jipoitu eta konorterik gabe uzteagatik
Erasoa 03:30ean gertatu da, Mazarredo kaleko gaueko aisialdirako lokal baten kanpoaldean. Anbulantzia batek Basurtuko ospitalera eraman du biktima, eta buruan hainbat puntu eman behar izan dizkiote.
Bi gazte atxilotu dituzte eta hiru agente zauritu dira Etxebarriko jaietan izandako liskarretan
Bart izan dira istiluak, San Antonioko jaietan. Udaltzainek gazte bat atxilotu dute, eta jendetza batu da agenteei eraso egin nahian. Hori dela eta, Ertzaintzari laguntza eskatu die Udaltzaingoak. Ertzainak bertaratu direnean, kristalezko botilak jaurti dizkiete eta agenteetako bat zauritu dute. Bi udaltzain ere erasotuak izan dira.
Bi pertsona atxilotu dituzte Ordiziako zenbait garajetan lapurtzeagatik
Patruila batek antzeko delituetan nahasita zegoen ibilgailu susmagarri bat aurkitu eta geldiarazi du, eta, autoa miatu ondoren, barruan hiru maleta, hozkailu bat, jantziak, erremintak, eskola materiala eta beste hainbat objektu aurkitu ditu.
Udan ere odola ematen jarraitzeko eskatu dute Odol-emaileen Nazioarteko Egunean
Euskal Autonomia Erkidegoan, herritarren %3k ematen dute odola. Iaz Euskadin, 79.000 odol-emate erregistratu ziren. Ez dago gaizki, baina gehiago beharko litzatekeela ohartarazi dute odol emaileen elkartetik, ospitaleetan eguneroko jarduera mantendu ahal izateko. Udan asko jaisten dira emateak, eta gogorarazi dute keinu txiki batek, odola emateak, bizitza ugari salba ditzakeela.
Gasteizko auzoetan, nork bere jaietako pertsonaia du
Arabako hiriburuan, auzo askok, bere pertsonaia propioa dute, tokiko festei izaera berezia ematen diena. Auzolanaren eredu dira, figura baten inguruan auzo izaera eraikitzen laguntzen dutenak. Gasteizko dozena bat auzo dira jada, tokiko festatan protagonista dutenak, beti auzoko izaerari lotuta. Festaren ikur, eta ingurukoekin komunitatea sortzeko adibide dira.
Eskola Txikien Festa erraldoia ospatu dute Zizurkilen
Zizurkilgo Mendigain eskolak antolatu du aurtengo jaia, eta 27 eskola txikik parte hartu dute. Antolatzaileek azpimarratu dutenez, "eskola eta herri txikiek elkar elikatzen dute eta elkarrekin eraikitzen dute gure herriaren etorkizuna", eta horretarako herri eta auzo txikiak bizirik nahi dituzte.
43 urteko bizkaitar bat itota hil da Castro Urdialesen, Oriñongo hondartzan
Abisua 17:45 aldera jaso zuten. Erreskatatzaileek uretan flotatzen topatu zuten biktima, eta larrialdietako taldeek ahaleginak egin zituzten arren, ezin izan zuten suspertu.
3.000 pertsona inguru bildu ditu Osasun Bidasoak Irunen, kalitatezko osasun-zerbitzu publikoak eskatzeko
Bidasoako bizilagunek osasun publikoan premiazko hobekuntzak egin beharra daudela ohartarazi dute berriz ere larunbat honetan Irunen. Izan ere, Bidasoa Ospitalean eta eskualdeko lehen mailako arretako zentroetan kolapsoa izateko arriskua dagoela salatu dute. Deitzaileek gogora ekarri dutenez, duela urtebete 12.000 pertsona bildu ziren, pediatriako larrialdiak eta haur eta gazteen psikiatria zerbitzuaren itxiera salatzeko, eta egoerak ez duela hobera egin adierazi dute.