Jokabide suiziden aurrean nola jokatu: zer egin oinazeak hartzen zaituenean? Eta gertuko baten bizitza arriskuan ikusten badut?

Suizidioa osasun publikoko lehen mailako arazoa da, eta heriotza ez-naturalen eragile nagusienetako bat Euskal Herrian eta baita Espainiako Estatu osoan ere. Estatistikez harago, prebenitu daitekeen errealitatea da; izan ere, oinaze emozional handi hori pairatzen dutenek ez dute beren bizitzarekin amaitu nahi, jasanezina zaien sufrimendu psikologiko hori eten baizik. 

Prebentzioaz eta laguntzaz hitz egiten dugunean, bidea bi norabidekoa da. Nik neuk sufrimendu emozional hori pairatzen badut, zer egin dezaket nire burua babesteko? Eta nire senide edo lagun batek laguntza eman behar badu, nola bihur naiteke haren salbabide?

"Ezin dut gehiago. Ez dut irteerarik ikusten". Zer egin oinazeak harrapatzen zaituenean?

Ondoez emozionala jasanezina denean, ikuspegia estutu egiten da eta badirudi ez dagoela irtenbiderik. Tunel-ikuspegia deritzon egoeraz ari gara: iluntasuna betiko dela sinetsita dago norbera. Alabaina, prebentzioan lan egiten duten euskal elkarteek gogorarazi egin dute muturreko krisi-egoera hori behin-behinekoa dela. Badira babesteko estrategia batzuk:

• Sentitzen duzuna azaldu: isolamenduak ideia suizidak elikatzen ditu. Gertatzen zaizuna senide, lagun zein osasun-arloko profesional bati azaltzeak berehala arintzen du barne-presioa.
• Zatitu denbora tarte txikietan: etorkizunari buruz pentsatzeak larritzen bazaitu, hurrengo ordua edo hurrengo hamar minutuei begira jardun. Ez duzu gaur zure bizitza osoa konpondu beharrik.
• Urrundu arrisku-elementuetatik: alkohol eta drogarik ez hartu; substantzia horiek zentzua lausotzen dute, inpultsibitatea areagotu eta norberaren ekintzen gaineko kontrola murriztu.
• Bilatu ingurune seguru bat: kontrola galtzen ari zarela sentitzen baduzu, ez geratu bakarrik. Joan jende asko dagoen leku batera edo eskatu konfiantzazko norbaiti zurekin egoteko berehala.

"Lagundu nahi diot, baina ez dakit nola". Nola izan salbabide aktiboa?

Hurbileko ingurunea da abisu-seinaleak hautemateko radarrik eraginkorrena. Batzuetan, egoera okertzeko edo huts egiteko beldurrak geldiarazi egiten gaitu, baina ezer ez egitea da benetako hanka-sartze bakarra.

Bestalde, bere buruaz beste egiteko saiakerak muturreko desesperazioaren adierazle dira. Ez da inoiz gutxietsi behar, eta ez jo manipulazio-saiakeratzat, horrek babesgabe dagoela pentsaraziko diolako. Suizidioaren prebentzioan diharduten euskal elkarteek tresna argiak eskaini dizkigute:

• Galdetu zuzenean: nahiz eta kontrakoa uste ohi den, modu argian galdetzeak ("Zure bizitzarekin amaitzea pentsatu duzu?") ez du inor ezertara bultzatzen; aitzitik, elkar ulertzen duzuen adierazle da, antsietatea gutxitzen du, eta pilatutako sufrimendutik ihes egiteko bidea eman.
• Entzun aktiboki eta epaitu gabe: saihestu oinazea gutxiesten duten esaldiak, hala nola "alai bizitzeko moduko arrazoiak badituzu" edo "indartsua izan behar duzu". Ez saiatu irakasgaiak ematen eta erantzun miragarriak bilatzen; balioetsi bere mina eta adierazi iezaiozu axola zaizula.
• Kendu baliabide kaltegarriak: eskura dituen sendagaiak, objektu zorrotzak, armak eta leku altuetarako sarbideak kendu edo galarazi.
• Ez “gorde” sekretua: arrisku erreala eta berehalakoa hautematen baduzu, ez agindu inoiz isilpean gordeko duzunik. Jakinarazi gainerako senideei edo deitu zuzenean larrialdi-zerbitzuei.