Aburtoren agurra: 'Bilbo efektua' auzoetara zabalu nahi izan zuen alkatea

Juan Mari Aburtok 2015ean hartu zuen Bilbo eta urtebete barru utziko duena oso ezberdinak dira. Eta ez bakarrik Zorrotzaurren, Garellanon, Boluetan edo mugikortasun aldetik egon diren aldaketengatik.

2015ean aginte-makila lehenengoz hartu zuenean, auzoen eraldaketa, herritarren egoera soziala eta enplegua ziren bilbotarren kezka nagusiak. Orain, udal agintea uztear dela, bestelako kezkak azaleratzen ari dira Bizkaiko hiriburuan, hain zuzen, Europa osoko hirietan nagusitzen diren berberak: etxebizitza, segurtasuna... Ziklo politikoa ez ezik, garaiak ere aldatu dira. Eta aro berri honen arrakalak agerikoagoak bilakatzen ari dira mendebaldeko hirietako auzoetan.

Aburtoren alde 2015ean egin zen apustua hobeki ulertzen da Alkatetzara heldu zen garaira atzera eginez. Krisi ekonomikoaren ondorioak antzematen ziren artean, gizarte ezinegona nabarmena zen eta Podemosen inguruko ezkerraren gorakada gorenera heltzear zegoen. EAJk “auzoetako alkatea” izango zen norbait behar zuen, eta Aburtoren profila ezin hobeto egokitzen zen.

Ordura arte Enplegu eta Gizarte Politiketako sailburu izandakoa zen, eta bere ibilbideak bat egiten zuen bilatzen zuten irudiarekin. Bilbotar peto-petoa eta gaztetatik oinarrizko kristau taldeekin lotua, profil sozial-kristaua zuen eta gizarte politiken kudeaketatik zetorren.

2015eko udal hauteskundeetako kanpainan egin zuen debuta alkategai gisa. Eta han hasi zen, koaderno gorri bat eskuan eta auzoetara hurbilduz, geroztik lagun izan duen marka eraikitzen.

Apustuak emaitza eman zuen. Iñaki Azkunaren azken legealdiko gehiengo osoa berritzea lortu ez bazuen ere, helburu hartatik bi zinegotzitara geratu zen Aburto. Emaitza oso ona izan zen jeltzaleentzat, batez ere kontuan hartzen bada lehia politikoa bereziki estua bilakatu zela urte horietan: zazpi hilabete geroago, Podemosek EAJ gainditu zuen boto kopuruan Espainiako Kongresurako hauteskundeetan —ez, ordea, eserlekuetan—.

Kargua hartu bezain laster, buru-belarri ekin zion auzoetako alkate izateko asmo horri. Ez zen izan ausaz aukeratutako helburu bat. Bilbok hamarkadak zeramatzan eraldaketa urbanistiko, ekonomiko eta sinboliko sakonean murgilduta, eta nazioarteko erreferente bihurtua zen hiri-berroneratzearen alorrean. Horren adierazgarri dira “Guggenheim efektua” edo “Bilbo efektua” kontzeptuak.

Hiri-iraultza haren erakusleiho nagusiak, hala ere, erdigunea eta proiektu handiak izan ziren. Eta iritzi inkestek arrakala bat erakusten zuten: bilbotarrek harrotasunez bizi zutela eraldaketa hura, baina, aldi berean, auzo askotan antzematen zen bazter geratu izanaren sentipena.

Helburu hori Aburtoren marka politikoaren ardatzetako bat bihurtu zen, bizilagunekiko gertutasunarekin eta Bilboren nazioartekotzearekin batera (Frantziako Tourraren Grand Départ, errugbiko finalak, Europa Leagueko finala edota MTV Europe Music sariak, besteak beste).

Azken hauteskunde kanpainan egindako adierazpen hauek bere posizioaren adierazle dira. “Harrotasun handiena eragiten didan proiektua? Zalantzarik gabe, auzoetan egindako lana. Norbaitek pentsa dezake proiektu handietan, eta noski, hori ere bai. Baina oso harro nago auzoetan egindakoaz: estalitako haur-jolastokiez, adinekoen elkarteentzat ireki ditugun egoitza berriez, eserlekuez... Bereziki harro sentitzen naiz irisgarritasunaz, abian jarri ditugun 64 igogailu horiez...”, adierazi zuen Deia egunkarian.

Ondoren, etorkizunera begirako hainbat egitasmo ere aipatu zituen: Zorrotzaurreko Parke Zientifiko eta Teknologikoa, Punta Zorrotzako Ikus-entzunezkoen Zentroa, Bizkaia Dorrearen bigarren fasea eta kultur arloko zenbait proiektu (Euskal Museoa, BilbaoArte edo Pabellon 6).

Hala ere, azpimarra berezia egin zuen “jendearen egunerokoa hobetzen duten gauza txikiei”. Horren gainean eraiki du bere jardun politikoa, eta seguruenik horri lotuta ikusi nahi izango du bere ondarea. Apustu horri esker, halaber, hobetu zituen emaitzak 2019an, bere bigarren hauteskundeetan.

Azken aldiz hautetsontzietara aurkeztu zenean, , ordea, Aburtok babesa galdu zuen. 2023ko udal hauteskundeetan, jeltzaleek 17.000 boto galdu zituzten, eta bi zinegotzi gutxiagorekin geratu ziren.

Hauteskundeen ostean, Bilboko alkateak hainbat arrazoi aipatu zituen emaitza horiek azaltzeko: EAJk erakunde askotan gobernatzeak eragindako higadura, hautesleen ilusio falta eta, haren hitzetan, “kalean sumatzen zen protesta giroa”.

Ez zuen hitz egin, baina, 2015eko Bilborekin alderatuta gizartean antzematen zen aldarte aldaketaz. Azterlan soziologikoek alde nabarmena islatzen dute.

Aburto alkate kargura iritsi zenean, Ikerfel etxeak egindako ikerketa baten arabera, langabezia eta ekonomiaren sustapena ziren bilbotarren lehentasun nagusiak udalaren jardunean. Haien atzetik agertzen ziren gizarte ongizatea, herritarren segurtasuna eta auzo guztien arteko berdintasuna.

Iaz, Bilboko Udalarentzat Gizakerrek egindako inkesta batek erakutsi zuen segurtasun falta dela bilbotarren kezka nagusia. Inkestatutakoen ia erdiek (% 48,8k) aipatu zuten arazo nagusitzat, etxebizitzaren, turismoaren gehiegizko hazkundearen, immigrazioaren eta aparkaleku faltaren aurretik.

Duela aste batzuk aurkeztutako EITB Focusen ikerketaren azken edizioak ere joera bera berretsi zuen: Bilbon, segurtasuna eta etxebizitza dira gaur egun herritarren kezka nagusiak.

Hamarkada eskas batean, ez da soilik ziklo politikoa zeharo aldatu, joera kontserbadoreen eta are erreakzionarioen gorakadaren ondorioz. Garai berri hau baldintzatzen ari diren arazo handien ondorioak nabariagoak bilakatzen ari dira hirietan, eta auzoak aroaren kezken agertoki nagusia bilakatu dira.

Etxebizitza eskuratzeko zailtasunak, hirien turistifikazioak eragindako tentsioak eta segurtasunaren inguruko kezka dira Europako hiri gehienetan lehen lerroan dauden arazoak. Eta Bilbo ez da salbuespena.

Badirudi, hala ere, Aburtok Europako beste alkate askok baino hobeto eutsi diola egoeraren kolpeari. EITB Focus inkestaren azken edizioaren arabera, Bilboko alkateak % 66,4ko onespena du herritarren artean, eta 5,5eko batez besteko nota. Udal gobernuaren jardunak 5,8ko balorazioa jaso zuen.

Jorge Dioni idazleak “hirietako ezinegonaz” idatzi du hirien soziologiaren inguruko bere saiakeran. Nabaria da ezinegon hori Bilbon ere badagoela, baina beharbada beste toki batzuetan baino apalagoa da. Baliteke Bilbo auzoetatik abiatuta josteko egin duen apustuak zerikusia izatea horretan.

Duela hilabete batzuk, alkate jarraituko ote zuen galdetuta, zera erantzun zuen Aburtok:

Azkenean, lekukoa ematea erabaki du Bilboko alkateak. Hala ere, aginte makila eskuetan duen bitartean, auzoen aldeko ahalegin horretan jarraituko duela adierazi du.