Frankismoa

EH Bilduko legebiltzarkide eta programa zuzendariak Euskadi Irratian azaldu duenez, Jaurlaritzak "Ordena Publikoaren Legea, Memoriaren Legea eta Herritarren Babeserako Legea" erabil zitzakeen Falangearen elkarretaratzea debekatzeko, jakina zelako "faxistak faxistakeriak egitera zetozela, ez Ama Zuriari loreak jartzera".

Batzordearen esanetan, "errepresioaren testigantza materialak" gordetzea baliagarria da memoria historikoa eraikitzeko tresna gisa. Horrela, "totalitarismoa gurtzeko leku zena pentsamendu kritikoko gune bihurtu nahi da, 1936ko estatu-kolpearen sustraiei, testuinguru historikoari eta ondorioei buruzko ezagutza historikoa, eta balio demokratikoak sustatzeko ekintza politiko eta kulturalerako gune".

Atxilotuei desordena publikoko delitu bat leporatzen zieten, segurtasun-dispositiboko agenteen aurka harriak eta hainbat material jaurtitzeagatik. Atxilo hartutako guzti-guztiak Falange Españolaren ekintzaren aurkako kontramanifesazioan ari ziren parte hartzen.

Eusko Jaurlaritzako Balorazio Batzordeak 2015. urtean ebatzi zuen ez zegoela suizidioaren bertsio ofiziala ezeztatzeko froga nahikorik. Orain, zantzu berri horiekin, kasua berriz ebaluatu dezala eskatu diote Eusko Jaurlaritzari.

Franco diktadorea hil baino hilabete batzuk lehenago, 1975eko urriaren 5ean, ETAk hiru guardia zibil hil zituen Arantzazuko santutegian. Egun horretan bertan, gauez, hiru ezezagunek Iñaki Etxabe hil zuten tiroz, Kanpazarreko tabernan. Batallon Vasco Españolek bere gain hartu zuen atentatua. 

"Garai zailak bizi ditugu, eta are ilunagoak etor daitezke, baina herri honek eta nazio askapenerako mugimenduak badakite zer den hori. Frankismoari, torturari eta gerra zikinari aurre egiteko gai izan ginen, estrategiaz aldatu eta ziklo politiko berri bat irekitzeko, eta gai izango gara herri hau independentziara eta sozialimora eramateko ere", azpimarratu du Sortuko idazkari nagusiak.

Mende erdi joan da frankistek Jon Paredes Txiki eta Angel Otaegi fusilatu zituztenetik. Urte horietan guztietan, haien senideek lan gogorra egin dute memoria ez galtzeko. Instituzioek oso ahaztuta izan dituztela esan dute; izan ere, bi gazteak ez zituzten biktimatzat aitortu 2012. urtera arte.

Frankismoaren biktimak direla esan dute EAJk eta PSE-EEk, baina terrorismoa ez lausotzeko eskatu dute. EH Bilduk haien memoria defendatu du, frankismoaren aurkako borrokaren "erreferente" gisa, eta PPk eskatu du egin zituzten "krimenak" gogoratzeko.

Behatokiak iragarri du kereila bat aurkeztuko duela 1974an Hondarribian izandako polizia-operazio frankista batean hildako Roque Méndez Villada eta José Luis Mondragón Elorzaren heriotzengatik.

“Gora Euskal Herria askatuta” irakur daiteke pankarta batean, eta bi guardia zibilik ikus daitezke bestean, pertsona bat fusilatzen. Hazte Oir elkarteak Sortu salatu du, gorroto delitua, sentimendu erlijiosoen aurkako delitua eta terrorismoa goratzea egotzita. 

Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak egin du iragarpena, asteazken honetan diktadura frankistak Araban errepresaliatutako pertsonak oroitzeko egin duen lore-eskaintzan. Ekitaldi hori Foru Aldundiak eta lurraldeko Batzar Nagusiek antolatzen dute urtero, eta kargu publikoak eta senideak izan dira bertan.

Memoria demokratikoarekin eta 1936ko kolpe militarrean eta diktadura urteetan indarkeria, errepresioa eta erbestea jasan zutenen errekonozimenduarekin duen konpromisoa berretsi du hiriak. Udal agintariek, elkarteek, erakundeetako ordezkariek eta herritarrek parte hartu dute ekitaldian.

Irailaren 27an 50 urte beteko dira fusilatu zituztenetik, eta alderdiak Iruñean egingo den oroimen-ekitaldian parte hartzeko deia egin du. Ekitaldi horiek "mina" eragiten dutela diotenei buruz, Sorturen iritziz, oraindik "lehen eta bigarren mailako biktimak" daude.

Francisco Javier Garcia herriko alkateak (PP) esan duenez, "nire borondatez ez dut kenduko", "ez du inor molestatzen" eta "bizitza osoa darama herrian".

Frankistek Valcalderan hildako 51 errepublikanoen senideak eta ordezkari politikoak berriro elkartu dira, sarraskiaren 89. urteurrenean omenaldia egiteko. Iruñeko errepublikanismo eta sindikalismoaren intelektualak eta buruzagi nabarmenak ziren.

Haien aurpegiak eta muraleko leloa zirriborraturik agertu dira eta etarras idatzi dute erasotzaileek. Ernaik salatu duenez, "eraso faxistek eta espainolistek ez dute tokirik", eta murala auzolanean berregiteko deia egin dute. 

Informazio klasifikatuari buruzko lege proiektuak frankismo garaitik indarrean den Sekretu Ofizialen Legea ordezkatu nahi du. Espainiako Gobernuak Diputatuen Kongresura bidaliko du lege testua tramitazioa has dadin. EAJ eta EH Bildu zuhur ibili dira balorazioa egitean, baina lehen begiratuan, defendatzen dutenetik urrun dagoela iritzi diote.

Gaurkoan albiste izango direnen laburpena, bi hitzetan.

Familiari identifikazioaren berri eman diote, eta Elgoibarko Duintasunaren Kolunbarioan lurperatzea nahi dute senideek, ekitaldi pribatu batean.