Frankismoa

Espainiako Mugimendu Katolikoko kideek meza egin dute Mingorrubioko hilerrian, eta lore-eskaintza egin dute Francoren mausoleoan.

Franco hil ondoren, fusilatutakoen senideak bide bazterretatik euren senideak ateratzen hasi ziren, lur duintasunez emateko, batez ere Nafarroan. Desobiratzeak Martzillan, Azkoienen eta Nafarroako erdialdean izan ziren, 1978 eta 1981 artean.

Jon Hernandez Sumarren legebiltzarkideak, ostegun honetan, Francisco Francoren heriotzaren 50. urteurrena dela eta, "lau hamarkadaz diktaduraren aurka borrokatu ziren milaka andre-gizonek" egin zuten papera goraipatu du. Pertsona horiek zeren alde jardun ziren gogoratzearen garrantzia azpimarratu du, "gaur egun ditugun askatasunak eta demokrazia mugatua diktaduraren aurka borrokatu ziren horiei guztiei esker ditugu eta".

Bilbon egindako prentsaurreko batean, Aitor Esteban EAJko EBBren presidenteak Francisco Franco diktadorearen heriotzaren 50. urteurrena izan du hizpide. 50 urte geroago frankismo garaiko Sekretu Ofizialen Legea indarrean dagoela salatu du: "Lege horrek orduan gertatukoa argitu baino, ilundu egiten du”.

Frankismotik etorritako egiturari eusteak agerian uzten du, alderdi horien arabera, ez dela "benetako demokraziarik egongo Estatuaren buruzagitza herriak aukeratzen ez duen bitartean, eta hala euskal nazioari nola katalanari eta galegoari erabakitzeko eskubidea ukatzen zaien bitartean".

Gaurkoan Orain-en albiste izango direnen laburpena, bi hitzetan.

Franco duela 50 urte hil zen, baina horrek zuen frankismoaren amaiera ekarri, ezta ikur guztiak desagerrarazi. Francoren erregimena elikatu zuen oinarri ideologikoak bizirik dirau, adituen arabera.

1968ko Sekretu Ofizialen Legea diktadura frankistaren garaian sortu zen, eta diktadorea hil zenetik 50 urte igaro diren arren, bere horretan jarraitzen du. Espainiako Estatuan indarrean dagoen sekretu ofizialen erregimenak Ministroen Kontseiluari eta Estatu Nagusiko Buruen Kontseiluari ahalmena ematen die Estatuaren Segurtasuna eta Defentsa arriskuan jar dezakeen informazioa bi kategoriatan sailkatzeko: sekretua eta erreserbatua.

Mozioak aurkeztuko dituzte hainbat udaletan osoko bilkurako taldeen atxikimendua eskatzeko eta udalbatzek Gobernuari eskatu diezaioten Estatuaren erantzukizuna onar dezala eta egiarako eskubidea bermatzeko benetako urratsak eman ditzala. Era berean, martxoaren 3ko elkartea minduta eta gutxietsita sentitu da, Martxoaren 3ko Memorialaren Fundazioko Patronatuak bilera egin duelako haiekin kontatu gabe.

Elgoibarko Udalak Bozeramaileen Batzordea deitu du gaur arratsalderako, gertatutakoa aztertu eta aurrera begirako urratsak erabakitzeko. Agiri batean zehaztu duenez, egun, "elgoibartarrentzat, Morkaikuko gurutzea ez da erregimen frankistaren oroitzapen edo gorespen leku bat",  "mendizaletasunarekin identifikatzen" duten herriko "beste ikur bat" baizik. 

Frankismoaren azken urteetan Euskadiko kaleetan bizi zen tentsio handia gogora ekarri dute Ramon Jauregui sozialistak, Tasio Erkizia ezker abertzaleko militante historikoak eta Gorka Knörr EAko eurodiputatu ohiak. 

1975eko azaroaren 20an hil zen Francisco Franco, ia lau hamarkadatan Espainian gobernatu zuen diktadorea. Bere bizitzako azken asteetan ageriko egin ziren arazo mediko batzuen ondorioz hil zen, Espainia krisi politiko zein sozial sakon baten erdian zegoenean.

Francok debeku ugari ezarri zituen arren, ikastolak sortu ziren euskarari bultzada emateko, ezkutuan bazen ere. Demokraziarekin batera, oztopoei aurre egin, eta ordura arte debekatutako ekimenak martxan jartzea lortu zuten. 1976ko martxoan eginiko “24 orduak euskaraz” ekimena horietako bat izan zen.

Igande eguerdian, frankistek hil zituzten ehun bat biktima omendu dituzte Erreniegan. "Egia ezagutzen dugu, baina justiziaren zain gaude oraindik", esan dute biktimen familiek.

ETBk hainbat pertsona ezagun elkarrizketatu ditu, orduko bizipenak nola gogoratzen dituzten jakiteko. Besteak beste, Xabier Amuriza, Mariasun Landa eta Bernardo Atxagarekin izan gara.

Ione Belarra Podemoseko bozeramaileak monarkiaren inguruko erreferendum bat eskatu du, eta Alberto Nuñez Feijoo PPko buruari oso larria iruditu zaio Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentea Estatuburu ohia kritikatzea.

Epaimahaiaren arabera, monumentu multzoari eta inguruari buruzko "beste ikuspegi bat" ematen du proiektuak, topaketari eta elkarrizketari bide ematen diolako. Naturak garrantzi handia hartu du espazio berrian. 

Elkarte memorialistak kalera atera dira berriro larunbat honetan, Erorien Monumentua eraistea eskatzeko, eta PSNk, EH Bilduk eta Geroa Baik adostutako proiektua atzera botatzea eskatzeko.

Batzar Nagusiek gaur goizean onartu dute 1936an Francisco Franco diktadoreari eta Emilio Mola militar kolpistari Arabako Foru Aldundiak emandako ohorezko izendapenak kentzea, Euskadiko Oroimen Historiko eta Demokratikoaren Legea betez.

EH Bilduk agerraldia egin du Frankismoaren eta Estatuaren biolentziaren hainbat biktimarekin batera, eta azaroaren 22ko manifestazioan parte hartzeko deia egin du.