Memoria Historikoa

Sanchezek Gobernuaren kontrolerako saioan egin du iragarpena, Kongresuko osoko bilkuran, Mertxe Aizpurua EH Bilduren Legebiltzarreko bozeramaileak egindako galdera bati erantzunez. Gobernuak "frankismoaren goraipamenarekin amaitzeko" zer neurri hartuko dituen galdetu dio Aizpuruak. 

Abenduaren 1ean, ikasleen, biktimen eta herritarren topaketa bat egingo dute frankismoaren "azken urteak desmitifikatzeko".

EH Bilduko legebiltzarkide eta programa zuzendariak Euskadi Irratian azaldu duenez, Jaurlaritzak "Ordena Publikoaren Legea, Memoriaren Legea eta Herritarren Babeserako Legea" erabil zitzakeen Falangearen elkarretaratzea debekatzeko, jakina zelako "faxistak faxistakeriak egitera zetozela, ez Ama Zuriari loreak jartzera".

Batzordearen esanetan, "errepresioaren testigantza materialak" gordetzea baliagarria da memoria historikoa eraikitzeko tresna gisa. Horrela, "totalitarismoa gurtzeko leku zena pentsamendu kritikoko gune bihurtu nahi da, 1936ko estatu-kolpearen sustraiei, testuinguru historikoari eta ondorioei buruzko ezagutza historikoa, eta balio demokratikoak sustatzeko ekintza politiko eta kulturalerako gune".

Eusko Jaurlaritzako Balorazio Batzordeak 2015. urtean ebatzi zuen ez zegoela suizidioaren bertsio ofiziala ezeztatzeko froga nahikorik. Orain, zantzu berri horiekin, kasua berriz ebaluatu dezala eskatu diote Eusko Jaurlaritzari.

Franco diktadorea hil baino hilabete batzuk lehenago, 1975eko urriaren 5ean, ETAk hiru guardia zibil hil zituen Arantzazuko santutegian. Egun horretan bertan, gauez, hiru ezezagunek Iñaki Etxabe hil zuten tiroz, Kanpazarreko tabernan. Batallon Vasco Españolek bere gain hartu zuen atentatua. 

Donostiako Udalak plaka bat jarri du 1978an ETAk hildako Diego Fernández-Montesen omenez, Miramar kalean egindako ekitaldi batean. Horrekin, dagoeneko 36 dira hirian jarri diren oroimenezko plakak.

1985ean Baionako Mombar hotelean GALek hildako Jose Mari Etxaniz, Iñaxio Astiasuinzarra, Agustin Irazustabarrena eta Sabin Etxaide ETAko kideen familiei barkamena eskatu zien Maria Jesus San Jose sailburuak astelehen honetan izandako ekitaldi batean. Eneko Andueza PSE-EEren idazkari nagusiak Euskadi Irratiko "Faktoria" saioan adierazi duenez, "oso ekitaldi hunkigarria izan zen, beharrezkoa, eta espero dut aurrerantzean urrats gehiago emateko aukera gehiago izatea". 

Hotel Monbar, 1985. 40 urte GALen sarraski handienetik erakusketaren inaugurazioan hartu du hitza estatuetako biktimen eskubideen alde lan egiten duen Egiari Zor fundazioaren ordezkariak. "Herri honetan gertatu diren giza eskubideen urraketa larriei" erreparatzeko eskatu du,  "jasan zuten indarkeria nork eragin zuen".

Justizia eta Giza Eskubideetako sailburuak barkamena eskatu die duela 40 urte GALek Baionako Monbar Hotelean hil zituen biktimen senideei, "lau hamarkadako erakundeen presentzia faltagatik eta isiltasun sozialagatik". 

Maria Jesus San Jose sailburuak hainbat politikari ohik egindako adierazpenak ere gaitzetsi ditu eta esan du “mina eragiteko, demokraziaren sinesgarritasuna urratzeko eta giza eskubideen defentsan sustraiak dituen alderdi politiko baten siglak zikintzeko bakarrik” balio izan zutela.

"Garai zailak bizi ditugu, eta are ilunagoak etor daitezke, baina herri honek eta nazio askapenerako mugimenduak badakite zer den hori. Frankismoari, torturari eta gerra zikinari aurre egiteko gai izan ginen, estrategiaz aldatu eta ziklo politiko berri bat irekitzeko, eta gai izango gara herri hau independentziara eta sozialimora eramateko ere", azpimarratu du Sortuko idazkari nagusiak.

EHKSk ekitaldi politikoa egin du gaur eguerdian Zarautzen, "Atzoko eta gaurko faxismoaren aurka", Juan Paredes 'Txiki' eta Angel Otaegi ETAko kideen fusilamenduaren 50. urteurrena dela eta. Frankismoaren kontra borrokatu zirenei omenaldia egin eta gaur egun ere borroka antifaxista beharrezkoa dela nabarmendu dute ekitaldian.

Mende erdi joan da frankistek Jon Paredes Txiki eta Angel Otaegi fusilatu zituztenetik. Urte horietan guztietan, haien senideek lan gogorra egin dute memoria ez galtzeko. Instituzioek oso ahaztuta izan dituztela esan dute; izan ere, bi gazteak ez zituzten biktimatzat aitortu 2012. urtera arte.

Frankismoaren biktimak direla esan dute EAJk eta PSE-EEk, baina terrorismoa ez lausotzeko eskatu dute. EH Bilduk haien memoria defendatu du, frankismoaren aurkako borrokaren "erreferente" gisa, eta PPk eskatu du egin zituzten "krimenak" gogoratzeko.

Zarautzen ostiral honetan eta Azpeitian ostegunean aitortu dituzte Frankoren diktaduran fusilatutako bi gazteak, eta adierazpen instituzionalak irakurri dituzte "egin zitzaien injustiziaren aurrean elkartasuna eta gizatasuna” adierazteko.

Lau pertsona hil zituzten, tirokatuta, eta bostgarren bat zauritu zuten. Urte batzuk geroago hilketaren autore materialak epaitu zituzten: Marseillako bi mertzenario. Epaiketan zehar, Espainiako Estatuko zerbitzu sekretuek kontratatu zituztela aitortu zuten, baina ikerketa itxi zuten, froga faltagatik.

"'Txiki' eta Otaegi gobernu frankistak fusilatu zituen, biktimak dira, eta giza eskubideen urraketa onartezina jaso zuten, baina urteurren hau ezin da instrumentalizazio gisa erabili", adierazi du Maria Ubarretxena Eusko Jaurlaritzaren bozeramailea gobernu bilareraren osteko prentsaurrekoan. 

EITBk Paris erdialdeko Marceau etorbideko 11. zenbakian dagoen eraikin sinbolikoaren barrualdea bisitatu du. Erbesteko Eusko Jaurlaritzaren egoitza izan zen eraikina "justizia eta memoria historikoa konpontzeko ekintza gisa" berreskuratu izana pozik hartu dute jeltzaleek.